Meclis üyesi olmayan kişi başkan vekili olabilir mi?

Sığmamıştır, Sayıştay yargısına taşınan birebir olayda süreç şöyle işlemiştir: meclis üyesi olmayan görevli; 'meclis üyesi olmasını sağlayan bir düzenleme olmadığı halde seçilmiş meclis üyesi kabul edilerek BAŞKAN VEKİLİ görevlendirilmiş' ve kendisine kurum maaşının yanında başkan vekalet ödeneği de ödenmiş; Daire bu ödemenin önemli kısmı için tazmine hükmetmiş, dosya temyiz aşamalarından geçmiştir. Yargı sürecindeki değerlendirmenin omurgası da kuralın kendisidir: m.40, başkan vekili, MECLİS ÜYELERİ ARASINDAN görevlendirilir.

Analiz: (1) m.40'ın iki cümlesi: başkan; izin-hastalık gibi hallerde 'belediye meclisi üyeleri arasından birini' vekil görevlendirir; vekile, görev süresince başkan ödeneğinin gün hesabıyla ödenek verilir, ödeneğin kapısı, meclis üyeliği sıfatından geçer: encümen üyeliği, müdür vekilliği ya da kamu görevliliği bu sıfatı ikame etmez (değerlendirmede açıkça yazıldığı gibi: 'meclis üyesi olarak görevlendirilmeyen encümen üyesine bu ödeneğin ödenmesi hukuken mümkün değildir'). (2) Görevlendirme yetkisinin haritası: olağanüstü dönemlerde boşalan organlar için özel hükümler devrededir, ama orada da yetki-makam disiplini vardır: il belediyelerinde m.45-46 zinciri gereği görevlendirme yetkisi İçişleri Bakanındadır; yetkisiz makamın (örneğin valinin il belediyesinde meclis üyesi görevlendirmesi) işlemi, kişiye meclis üyesi sıfatı kazandırmaz, sıfat doğmayınca, ona bağlı vekillik ve ödenek de doğmaz. (3) Çift ödeme katmanı: kişinin asıl kurum maaşı sürerken üstüne vekalet ödeneği almak; sıfat sorunundan bağımsız ikinci bir denetim başlığıdır, kamu görevlisinin ek görev-ek ödeme kombinasyonları, her zaman açık kanuni dayanak ister (çift-maaş, huzur-hakkı-beyan dosyalarının başkanlık katındaki sürümü). (4) İyi niyet savunması: 'hizmet aksamasın diye yaptık' gerekçesi; görevlendirme ihtiyacını açıklar, ödemenin dayanağını kurmaz, vekaleti fiilen yürütmek ile ödeneği hak etmek, mevzuatta aynı şey değildir.

Yapılacaklar: (1) Mevcut-uygulama kontrolü: başkan vekili görevlendirmelerinizin tamamında (geçmiş dönem dahil) görevlendirilenin meclis üyesi olduğunu tutanak-karar üzerinden doğrulayın; aykırı dönem ödemelerini hukukla değerlendirin. (2) Görevlendirme şablonu: başkan vekilliği olurlarında 'meclis üyesi olduğuna dair' teyit satırı; ödeneğin gün hesabı ve başlangıç-bitiş tarihleri açıkça yazılsın, bordroya bu olur olmadan vekalet ödeneği girmesin. (3) Olağan dışı senaryolar için hukuk notu: organların boşaldığı hallerde kimin, kimi, hangi makam onayıyla görevlendirebileceğini özetleyen bir iç genelge hazırlatın, kriz anında usul icat edilmesin. (4) Çift ödeme taraması: kurum dışından görevlendirilenlerin (her ne sıfatla olursa olsun) belediyeden aldığı tüm ödemeleri listeleyip her birinin kanuni dayanağını yazın; dayanaksızları kesin.

Uygulama önerisi: başkan vekilliğinde tek cümlelik altın kuralı benimseyin: 'vekilin adı, meclis üye listesinde yoksa; ödeneği de bordroda olamaz.' Listeyle bordroyu eşleştiren belediye, m.40'ı doğru işletir, eşleştirmeyen ise, iyi niyetli bir görevlendirmeyi tazmin dosyasına çevirir; denetçinin tespiti hazırdır: meclis üyesi değildir, ödenek ödenemez.