Bozulan projede şirketin ödediği bedel nasıl tasfiye edilir?

Etmelisiniz, birebir emsalde yazılmıştır: şirketin, İBB ve grup ortağının taraf olduğu düzenleme şeklindeki taşınmaz satış vaadi sözleşmesinde edimlerini (yüz milyonlarca liralık ödemeleri) zamanında yerine getirdiği; proje alanı imar planlarının mahkemece iptali üzerine sözleşmenin fesih ve tasfiyesine karar verildiği, ancak 'tasfiye sonunda ŞİRKET ALACAĞININ HESAPLANMA YÖNTEMİNİN, ŞİRKET ZARARINA yol açacak şekilde belirlendiği' tespit edilmiştir. 'Grup içiyiz' cümlesi; şirketin ayrı tüzel kişiliğini ve kasasını eritmez.

Analiz: (1) Tasfiyenin ekonomisi: proje, tarafların kusuru dışındaki bir sebeple (plan iptali) çöktüğünde; tasfiye, kimseyi ötekinin aleyhine zenginleştirmeden tarafları eski hale yaklaştırmalıdır. Şirketin yıllar önce peşin ödediği bedel; karşı tarafın kasasında yıllarca çalışmış bir kaynaktır, iadenin 'nominal tutar' olarak kurgulanması; paranın zaman değerini (faiz-nema) tümüyle karşı tarafa bırakır: teminat-güncelleme, POS-valör, EÜTS-aktarım dosyalarındaki değişmez ilke buraya da uygulanır, kamu ailesi içinde bile, bir kasanın kaybı öbürünün sessiz kazancı olamaz; hele iki taraf da Sayıştay denetimindeyse, zarar hangi tüzel kişilikte doğarsa bulgu oraya yazılır. (2) 'Grup içi' ilişkinin çifte disiplini: şirket yöneticileri; TTK özen-bağlılık yükümü altında kendi şirketlerinin menfaatini korumakla yükümlüdür, ana ortağın (belediyenin) telkiniyle şirket alacağından örtülü feragat; yöneticilerin sorumluluğunu, belediye yönünden de 'şirketten örtülü kaynak çekme' tartışmasını doğurur (kar aktarımı-sermaye dosyaları ailesi). (3) Hesap yönteminin unsurları: iade edilecek tutar = ödenen bedeller + (sözleşme-genel hükümler çerçevesinde) faiz/nema + şirketin proje için yaptığı belgeli masraflar − şirketin varsa elde ettiği kullanım-kazanımlar; yöntem, tasfiye protokolünde gerekçeli ve hesaplanabilir yazılmalıdır, 'aramızda hallettik' protokolü, iki idarenin denetiminde de savunulamaz.

Yapılacaklar: (1) Tasfiye protokolünü revize edin: hesap yöntemini (anapara + hangi tarihten hangi oranla getiri + masraflar) açıkça kuran, iki tarafın karar organlarından geçmiş bir ek protokol; mevcut yöntemle doğan fark için şirket alacağının kaydı ve talebi. (2) Şirket tarafında kayıt-tahakkuk: iade alacağının (fark dahil) bilançoda izlenmesi; tahsilat takvimi ve gecikmede faiz işletilmesi, kayıtsız alacak, yıllar içinde 'unutulan' alacaktır. (3) Yönetim kurulu dosyası: sürecin (ödeme kararları, fesih, tasfiye yöntemi) kronolojisi ve YK kararları; özen yükümü tartışmasına karşı şirketin hakkını aradığını gösteren yazışmalar. (4) Ders çıkarımı, yeni projelere şart: grup içi büyük ödemeli sözleşmelere plan iptali-fesih senaryosu maddesi (iade yöntemi, getiri, süre) baştan yazılsın; hukuki risk (askı-dava süreçleri) kapanmadan büyük peşinat akıtılmasın.

Uygulama önerisi: grup içi tasfiyelerde tek soruluk terazi kullanın: 'bu yöntemi, karşı taraf bağımsız bir üçüncü kişi olsaydı da imzalar mıydık?' Cevap 'hayır'sa yöntem, ortaklığın değil zararın formülüdür, ve o zarar, hangi kasada doğduysa denetçi tarafından orada, yöneticilerinin adıyla birlikte raporlanır.