Belediye şirketinde engelli ve eski hükümlü kotası var mı?

Yanılıyorsunuz, 2024 denetiminde dev ölçekli bir belediye personel şirketine birebir yazılmıştır: 'istihdam edilen ENGELLİ personel sayısının mevzuatta öngörülenden AZ olması ve ESKİ HÜKÜMLÜ istihdamının HİÇ yapılmaması.' Kota, memur mevzuatının değil İş Kanununun kurumudur ve belediye şirketi tam kalbindedir.

Kural seti (4857 m.30): (1) Eşik ve oranlar: Elli veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde işveren; özel sektör işyerlerinde %3 engelli, kamu işyerlerinde %4 engelli ve %2 eski hükümlü (özel sektörde eski hükümlü yükümlülüğü kamu ihaleli-özellikli düzenlemelerle; belediye şirketleri uygulamada iki yükümlülük yönünden de İŞKUR takibindedir, emsal bulgu, şirkete hem engelli eksiğini hem eski hükümlü hiçliğini birlikte yazmıştır). Hesapta belirli-belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan tüm işçiler esas alınır; binlerce işçili şirkette kota, yüzlerle ifade edilen bir sayıdır. (2) Tedarik yolu: kota kapsamındaki işçiler İŞKUR aracılığıyla temin edilir; İŞKUR'a talep bildirimi, sürecin resmi kapısıdır, 'uygun aday bulamadık' savunması, ancak İŞKUR'a usulünce başvurulmuş ve karşılanamamışsa dinlenir. (3) Yaptırım (m.101): kotaya aykırılıkta; çalıştırılmayan her engelli/eski hükümlü ve çalıştırılmayan HER AY için idari para cezası uygulanır (İŞKUR eliyle), binlerce işçili şirkette aylar × kişiler çarpımı, sessizce büyüyen ciddi bir ceza stoku demektir; ceza ödense de yükümlülük ortadan kalkmaz. (4) Kurumsal boyut: kamunun sahibi olduğu şirketin, kanunun sosyal istihdam yükümlülüğünde özel sektör ortalamasının gerisinde kalması; hem ceza-mali risk hem de temsil sorunu olarak okunur (İK dosyalarının ortak dersi: şirket, belediyenin vitrinidir, aile tablosu, ilan-unvan, kota aynı özenin üç yüzüdür).

Yapılacaklar: (1) Fotoğrafı çekin: güncel işçi sayısı → kota hesabı (engelli/eski hükümlü ayrı ayrı) → fiili durum → açık; ceza riskini ay bazında hesaplayın. (2) İŞKUR hattını resmi işletin: açık kadar talep bildirimi; uygun pozisyon analizi (engelli istihdamına elverişli görev tanımları, santral, büro, arşiv, çağrı merkezi, tesis görevleri); işe yerleştirmelerin belgelenmesi. (3) Eski hükümlü kanalını açın: denetimli serbestlik-İŞKUR programlarıyla koordinasyon; uygun görevlerde (saha, depo, atölye) yerleştirme; 'hiç' rakamını ilk çeyrekte sıfırdan çıkarın, bulgunun en sert kelimesi 'hiç'tir. (4) Kalıcı takip: İK yazılımına kota panosu (işçi sayısı değiştikçe otomatik güncellenen yükümlülük); işten ayrılan kota personelinin yerine alım önceliği; yıllık faaliyet raporunda kota karnesi.

Uygulama önerisi: şirket İK'sının aylık raporuna iki satır ekleyin: 'kota: olması gereken / olan.' İki sayının eşitlendiği şirkette ne İŞKUR cezası birikir ne rapor cümlesi, eşitlenmediği şirkette ise fark, her ay ceza tarifesiyle çarpılarak; yıl sonunda da denetim raporunda 'az ve hiç' kelimeleriyle karşınıza çıkar.