İhaleden önce yaptırılan iş sözleşmeden ödenebilir mi?

Sorun, kurgunun kendisi, ve 2023 denetiminde büyük ölçekte yazılmıştır: ihaleden ÖNCE yaptırılan kavşak imalatlarının, sonradan yapılan 'Trafik Sinyalizasyon İmalatı İşi' ihalesinin HAKEDİŞLERİNDE ödenmesi. Raporun ilkesel cümlesi geneldir: 4734 m.1-2 uyarınca idareler ihtiyaçlarını ihale ederek giderir; 'idarelerin ihalesiz mal, hizmet veya yapım işine ilişkin bir YÜKLENİM altına giremeyecekleri' açıktır.

Neden 'iş yapıldı' savunması yetmez: (1) Zamanlama, usulün özüdür: İhale; işi yapılmadan önce rekabete açan mekanizmadır. İş bittikten sonra açılan ihale, rekabeti değil faturayı düzenler, teklif verenler (özellikle işi zaten yapmış firma) neyin yarışıldığını bilir; eşit muamele-rekabet (m.5) kağıt üzerinde kalır. (2) Hakedişe gömme, ikinci katman ihlaldir: Sözleşme öncesi imalatı hakedişte göstermek; hakediş belgesini (o dönem-o sözleşmede yapılmış iş beyanını) gerçeğe aykırı düzenlemektir, metraj-yerinde tespit dosyasındaki belge disiplininin tersinden ihlali; ataşman-puantaj tarihleri ile fiili imalat tarihleri çelişir ve denetçi bu çelişkiyi tarih tarih yakalar (bu dosyada yakaladığı gibi). (3) Gerçek aciliyetin meşru yolları bellidir: 21/b pazarlık (ivedilik şartlarıyla, maske dosyası), doğrudan teminin dar halleri, afet mevzuatının özel usulleri; 'başlayın, ihale arkadan' bu yolların hiçbiri değildir, o, ihalesiz yüklenimin ta kendisidir ve 4734 m.60 ile TCK boyutlu (ihaleye fesat karıştırmanın 'işi önceden verme' görünümleri) tartışmalara kapı açar. (4) Ödeme cephesi: İhalesiz yüklenimin bedeli hukuken sözleşmesiz kalır; sebepsiz zenginleşme çerçevesindeki tasfiye tartışması ile hakedişe gömme arasında dağlar vardır, ilki hukuk düzeninin istisnai tamiridir, ikincisi belge düzeninin ihlali.

Yapılacaklar: (1) Bu pratiği derhal durdurun: 'ihalesi arkadan gelecek' talimatı hiçbir kademeden çıkmasın; acil ihtiyaç formu, doğru usul (21/b vd.) önerisiyle birlikte gelsin. (2) Devam eden sözleşmelerde tarama: hakedişlere girmiş imalatların tarih tutarlılığını (iş programı-puantaj-ataşman ↔ sözleşme tarihi) kontrol edin; sözleşme öncesine sarkan kalemler varsa hakedişten ayıklayıp hukuki durumunu (tasfiye/sorumluluk) ayrıca ele alın. (3) Aciliyet planlaması yapın: 'acil' diye anılan işlerin çoğu öngörülebilirdir (kavşak-bakım sezonları, okul açılışları); yıllık çerçeve ihaleler-birim fiyatlı bakım sözleşmeleri, 'başlayın' telefonunun kurumsal panzehiridir. (4) İmza zincirini bilgilendirin: hakedişi imzalayan kontrol-kabul görevlileri, tarihi kendinden eski imalatı 'bu dönem yapıldı' diye onayladıklarında neyin altına girdiklerini bilsinler, bu dosya, o imzaların dosyasıdır.

Uygulama önerisi: şantiye-yönetim kültürünüze tek cümlelik kural asın: 'sözleşmenin tarihi, işin doğum günüdür, daha önce doğmuş işe bu sözleşmeden nüfus cüzdanı yazılmaz.' Yazıldığında; iş değil belge sahtelenmiş olur ve denetçi, doğum tarihini ataşmandan bulup çıkarır.