Ücretsiz seyahat gelir desteği kime, neye göre dağıtılır?

Görülmüştür, 2023 denetiminde en büyük ölçekte yazılmıştır: Bakanlıkça ücretsiz seyahat hakkından yararlananlar için gönderilen gelir desteğinin; 'bilet ücretinden bağımsız, hizmet alımı usulüyle çalışan', yani ücretsiz yolcudan dolayı HİÇBİR MALİYETE KATLANMAYAN, özel halk otobüsü işletmecilerine de ödenmesi bulgu olmuştur. Desteğin mantığı tazminattır; tazminat, zarar görene gider.

Sistemin mimarisi (4736 m.1): (1) Hak sahipleri: %40+ engelliler, ağır engelli refakatçileri, gaziler, şehit-gazi yakınları ve 65 yaşını doldurmuş vatandaşlar, şehir içi toplu taşımada ücretsiz seyahat eder. (2) Telafi mekanizması (6637 ile eklenen fıkra): belediyelerce yetkilendirilmiş özel şahıs/şirket işletmecilerine, taşıdıkları ücretsiz yolcular nedeniyle uğradıkları gelir kaybına karşılık, Bakanlık bütçesinden araç başına aylık gelir desteği ödenir; ödeme belediye aracılığıyla işletmecilere ulaşır, yani belediye burada emanetçi-dağıtıcıdır (ÇTV-%80, jeotermal-beşte bir ailesindeki konum). (3) Bulgunun kilit ayrımı, işletme modeli: hasılatı kendine ait olan (bilet geliriyle yaşayan) işletmeci, ücretsiz yolcudan gerçekten gelir kaybeder → desteğin doğru adresidir; buna karşılık idareyle hizmet alımı/kilometre bedeli modeliyle çalışan (parasını yolcudan değil sözleşmeden alan) işletmecinin ücretsiz yolcu maliyeti yoktur → ona akan destek, telafisi olmayan bir zarara ödenen tazminattır; sözleşme dışı menfaat aktarımına dönüşür (asgari ücret desteği-hakediş dosyasındaki ayna kural: kamu kaynaklı telafi, maliyete katlanana gider).

Yapılacaklar: (1) İşletmeci envanterinizi modele göre ayırın: hasılat-riskli işletmeciler ↔ hizmet alımlı/km-bedelli işletmeciler; ikinci gruba gelir desteği aktarımını durdurun (onların dengesi kendi sözleşmesinde kurulur). (2) Dağıtım anahtarını veriye bağlayın: elektronik ücret toplama sisteminizden araç/işletmeci bazında ücretsiz biniş sayıları; Bakanlık mevzuatındaki araç-başına destek kurallarıyla eşleştirilmiş, belgeli dağıtım tablosu, 'araç başına eşit' kabası, az taşıyana fazla, çok taşıyana eksik öder; iki yönde de bulgu üretir. (3) Geçmiş dağıtımların mutabakatı: yanlış modele/fazla ödenenlerden geri alma-mahsup değerlendirmesi; Bakanlığa raporlamanızın (aktarımların belgelenmesi) düzenli olduğunu teyit edin, emanetçinin defteri her iki tarafa da hesap verebilmelidir. (4) Validator-kart altyapısını ücretsiz binişleri de sayacak şekilde kurun: sayılmayan ücretsiz yolcu, hem destek dağıtımını hem sizin 5216 planlamanızı körleştirir.

Uygulama önerisi: gelir desteğinde tek cümlelik pusula kullanın: 'destek, kaybın gölgesidir, kayıp yoksa gölge düşmez.' Kimin ne kaybettiğini biniş verisiyle gösteren belediye, Bakanlık parasının hakkını dağıtır; göstermeyen ise başkasının tazminatını, bu dosyadaki gibi, yanlış cebe taşımış olur.