En düşük teklifi yanlış elemek kamu zararı doğurur mu?

Olur ve faturası nettir, 2024 tarihli Daire kararında birebir kurgu tazminle sonuçlanmıştır: araç kiralama ihalesinde daha düşük teklif veren isteklinin HUKUKA AYKIRI BİR GEREKÇEYLE değerlendirme dışı bırakılması ve hizmetin bu yüzden DAHA YÜKSEK BEDELLE satın alınması, zarar, iki teklif arasındaki fark üzerinden hesaplanmıştır. Yanlış eleme, 'titizlik' değil; 4734 m.5'in rekabet-verimlilik ilkelerinin ihlali ve ölçülebilir bir kamu zararı üretimidir.

Dosyanın öğrettiği hesap dersi, %2'yi doğru kurmak: Elemenin gerekçesi, taşıt kiralamanın bilinen tavanıydı: Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esasların m.6'sındaki 'aylık kiralama bedeli, taşıtın kasko değerinin %2'sini aşamaz' kuralı. Ama Daire, komisyonun hesabını bozmuştur: (1) %2 tavanı çıplak kiralama bedeline ilişkindir; teklifin içindeki yakıt, şoför ve diğer işletme kalemleri tavana dahil edilmez (akaryakıt-dahil kiralama dosyasındaki ayrıştırma ilkesi: 'tekerlek kiralanır, yakıt sayılır'). (2) Yakıtın piyasada tekliflenebilir bir üst sınırı yoktur (EPDK verileri taban mukayesesi içindir); dolayısıyla toplam teklifin içinden kira/yakıt bileşenlerini isteklinin kendi ayrımına bakmadan komisyonun varsayımla kurgulaması ve buna göre '%2 aşıldı' demesi, ispatlanamaz bir iddiadır, kararın ifadesiyle bu belirsizlikte teklifin tavanı aştığını 'hukuken iddia etmek mümkün değildir'. Yani komisyon; ya teklif cetvelinde bileşen ayrımı isteyecek şekilde dokümanı kurmalı, ya isteklidan açıklama (bileşen dökümü) istemeli, ama asla kendi varsayımıyla eleme yapmamalıdır, aşırı düşük sorgulamasının mantığı da aynıdır: şüphe, elemeye değil AÇIKLAMA İSTEMEYE götürür.

Genel ilke, iki yönlü simetri: İhale komisyonunun terazisi iki tarafa da hassastır: şartları taşımayanı elememe nasıl bulguysa (SGK borçlusu-teminat dosyası), taşıyanı eleme de zarardır; ikisinde de m.60 (görevlilerin sorumluluğu) devrededir. Elemenin zararı özellikle kolay hesaplanır: elenen geçerli düşük teklif ↔ ihalede kalınan teklif farkı × sözleşme süresi, denetçinin en sevdiği türden, dört işlemlik bir zarar.

Yapılacaklar: (1) Eleme kararlarını 'madde-cümle' testine bağlayın: her değerlendirme dışı bırakma gerekçesi, dokümanın/mevzuatın hangi cümlesine dayanıyor ve o cümlenin şartları belgeyle sabit mi? Varsayımlı, yorum genişletmeli elemeler komisyon tutanağından dönsün. (2) Araç kiralama özelinde dokümanı düzeltin: teklif mektubu/cetvelinde kira bedeli ile yakıt-şoför bedellerinin ayrı satırlarda istenmesi; %2 kontrol tablosunun (araç bazında kasko değeri ↔ teklif kira satırı) ihale işlem dosyasına konması, bu iki adım, hem tavan denetimini mümkün kılar hem bu dosyadaki tuzağı imha eder. (3) Tereddütte açıklama isteyin: bileşen belirsizse 4734'ün bilgi-açıklama mekanizmaları (ve gerekiyorsa aşırı düşük sorgusu) çalıştırılır; 'açıklama istemek süreci uzatır' refleksi, bu dosyada görüldüğü gibi, süreci mahkeme-denetim yıllarına uzatır. (4) Yanlış eleme fark edilirse erken düzeltin: itiraz-şikayet aşamasında düzeltici işlem, hem KİK sürecinde hem denetimde faturayı sıfırlar; inatlaşılan her aşama, farkı faiziyle büyütür.

Uygulama önerisi: komisyon eğitimlerinize tek cümle ekleyin: 'eleme gerekçesi, isteklinin dosyasından okunur; komisyonun tahmininden değil.' Teklifte yazmayanı 'içindedir' sayarak eleyen komisyon, aslında kendi tahminini ihale kararı yapmıştır, ve tahminin tazmini, bu kararda okunduğu gibi, iki teklif arasındaki fark kadardır.