Jeotermal idare payından belediyeye düşen nasıl izlenir?

Netleştirmezseniz denetçi netleştirir, jeotermal zengini bir ilçenin belediyesine 2023'te yazılan bulgu tam budur: tahsil edilen jeotermal paylarıyla ilgili gerekli MUTABAKATLARIN sağlanmaması ve önceki yıllara ilişkin TAHSİL EDİLMEMİŞ idare paylarının bulunması.

Sistemin mimarisi (5686 m.10): (1) Payın kaynağı: akışkanı seralarda, elektrik üretiminde ve konut ısıtmasında kullanan tesisler, gayrisafi hasılatlarının %1'i tutarında idare payı öder (kaplıca ve diğer kullanımlarda ise m³ başına, Bakanlık yönetmeliğiyle hesaplanan ve TÜFE ile güncellenen üst limitli tarife). (2) Vade: sera-elektrik-konut ısıtma tesislerinde her yıl haziran sonu; kaplıca vb. kullanımlarda yönetmelikteki dönemler. (3) Tahsilatçı ve dağıtım: payı idare (il özel idaresi / büyükşehirlerde YİKOB) tahsil eder; tahsil edilen tutarın BEŞTE BİRİ, kaynağın bulunduğu yerdeki ilgili belediyeye (büyükşehirde İLÇE belediyesine) veya köy tüzel kişiliğine ON İŞ GÜNÜ içinde ödenir; kalan genel bütçe-YİKOB döngüsüne gider. Yani sizin alacağınız; tesisin beyan ettiği gayrisafi hasılata, YİKOB'un tahsilatına ve on iş günlük aktarma yükümlülüğüne zincirlenmiştir, üç halkanın hiçbirini görmüyorsanız, geleni 'ne gelirse' diye kaydediyorsunuz demektir.

Bulgunun iki dersi: (a) Mutabakatsızlık: YİKOB'un 'tesislerden tahsil ettiği' ile size 'aktardığı' arasındaki köprüyü ancak dönemsel mutabakat kurar (İller Bankası-240 dosyasındaki 'karşı kurum bizi kaç lira görüyor' sorusunun jeotermal yüzü). (b) Geçmiş alacak stoku: aktarılmamış/eksik aktarılmış geçmiş paylar, hesaplanabilir bir alacaktır; talep edilmemesi gelir mahrumiyeti bulgusudur, üstelik bu alacağın faiz/güncelleme boyutu da tartışılabilir.

Yapılacaklar: (1) Tesis envanteri kurun: sınırlarınızdaki jeotermal kullanım tesisleri (santral, sera, konut ısıtma, kaplıca), ruhsat sahibi, kullanım türü, işletmede olduğu yıllar; verinin kaynakları: YİKOB/il özel idaresi ruhsat kayıtları, MAPEG-MTA verileri, kendi imar-ruhsat kayıtlarınız. (2) YİKOB'a kapsamlı yazı yazın: yıllar itibarıyla tesis bazında tahsil edilen idare payları ve belediyenize yapılan aktarmaların dökümünü isteyin; kendi tahsilat kayıtlarınızla eşleştirip mutabakat tutanağı imzalayın. (3) Farkları talep edin: aktarılmamış beşte birler için resmi talep + takip; on iş günü kuralına aykırı gecikmeleri de yazışmada belgeleyin. (4) Rutin kurun: her temmuz (haziran vadesini izleyen ay) 'jeotermal pay kontrolü', YİKOB tahsilat listesi ↔ hesabınıza gelenler; kaplıca-tip tesislerde yönetmelik dönemlerine göre ek kontrol. (5) Payın kullanımında da amaç hükümlerini gözetin: 5686'nın pay gelirlerinin kullanımına ilişkin çerçevesi (altyapı-çevre düzenlemesi yönü) bütçelemenizde görünür olsun, amaca bağlı gelir haritanıza (6306 %5, kültür %10) bir satır daha ekleyin.

Uygulama önerisi: aracılı gelirlerinizin tümünde tek cümlelik ilkeyi artık standartlaştırın: 'aktaranın listesi olmadan, aktarılanın doğruluğu bilinemez.' YİKOB'dan gelen her havaleyi 'gelir geldi' diye değil, 'listesine göre eksiksiz mi geldi' diye karşılayan belediye; bu bulgunun iki bacağını da (mutabakat + geçmiş alacak) tek rutinle kapatır.