Sıfır Atık Müdürlüğü kurup boş bırakmak yeterli mi?

İki bulgu birden olarak görünür, emsal dosyada aynen böyle yazılmıştır: İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Müdürlüğü kurulmasına rağmen müdür ve personel görevlendirilmemesi + belirlenmiş hafriyat toprağı ve moloz döküm sahasının bulunmaması (dolayısıyla bertaraf-depolama bedelinin de belirlenmemiş olması); denetçi ikisini birbirine bağlamıştır: teşkilatsızlık, atık yönetim görevinin fiilen yapılamamasının hem sebebi hem kanıtıdır.

Yükümlülüklerin iki kaynağı: (1) Norm kadro zorunluluğu: Belediye ve Bağlı Kuruluşları Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelikte yapılan değişiklikle, İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Müdürlüğü kurulması zorunlu kılınmıştır. Zorunlu müdürlüğü kağıt üzerinde kurup boş bırakmak, konukevi dosyasındaki 'açtı ama işletmiyor' deseninin teşkilat yüzüdür: yükümlülük, tabela değil işleyen birim ister, müdürü, personeli, görev tanımı ve bütçesiyle. (2) Hafriyat görevleri: Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği m.8: belediye; döküm sahalarını belirlemek, hafriyatın geçici biriktirilmesi-taşınması-geri kazanımı-bertarafı için yönetim planı hazırlamak ve tüm denetimleri yapmakla sorumludur. Döküm sahası yoksa zincirin tamamı kopar: taşıma izin belgeleri anlamsızlaşır, kaçak döküm cezaları dayanaksız kalır, geri kazanım hiç başlamaz, ve bertaraf bedeli tarifesi olmadığı için, olması gereken bir gelir kalemi (sahaya kabul ücretleri) hiç doğmaz: tahsil edilmeyen gelir ailesine bir üye daha.

Riskin katmanları: (a) Her denetim yılı tekrarlanan uygunluk bulgusu; (b) çevresel sonuç: gelişigüzel dökülen moloz, dere yatağı, tarım arazisi, orman kenarı, 2872 kapsamında idari yaptırım ve kirleten öderken kirlenmeye göz yuman belediye görüntüsü; büyük yağışta dere yatağındaki döküntünün taşkın büyütmesi halinde sorumluluk tartışması doğrudan idareye döner; (c) kendi şantiyeleriniz de dahil: belediyenin kendi hafriyatını nereye döktüğü, denetçinin ilk sorularındandır.

Yapılacaklar: (1) Müdürlüğü fiilen kurun: müdür görevlendirmesi (vekaleten de olsa usulünce), asgari personel, görev-yetki yönergesi, bütçe tertibi, 'kadro yok' engeli varsa norm kadro cetveli içinde aktarma/meclis kararıyla çözülür. (2) Döküm sahası sürecini başlatın: uygun taşınmaz tespiti (imar-mülkiyet-ÇED boyutlarıyla), gerekiyorsa komşu belediyelerle ortak saha protokolü (bakımevi modelindeki iş birliği yolu küçük belediyeler için burada da meşrudur), sahanın işletme esasları ve meclis onaylı bertaraf-kabul tarifesi. (3) Yönetim planını yazın (Yönetmelik m.8): toplama-taşıma-izin-denetim akışı; taşıma izin belgesi düzenini ve kaçak döküm denetim-ceza mekanizmasını (zabıta ile) işletin. (4) Geçici çözümü belgelendirin: kalıcı saha hazır olana dek geçici biriktirme alanı belirleyip duyurun, 'hiç yok' ile 'geçici var, kalıcısı takvimde' arasındaki fark, bulgunun tonunu belirler. (5) Geliri kaçırmayın: saha işlemeye başlayınca kabul ücretleri tahakkuk düzenine bağlansın; büyük yapım ihalelerinizde hafriyatın nereye gideceği sözleşme-şartname hükmü olsun.

Uygulama önerisi: zorunlu birimler için tek ölçüt kullanın: 'müdürlük, imza üretebiliyor mu?' İzin belgesi imzalayan, tarife teklif eden, denetim tutanağı tutan bir müdürlük vardır; meclis kararında adı geçen müdürlük ise yalnızca norm kadro cetvelinde vardır, denetçi ikisinin farkını tek sorulukta anlar: 'geçen yıl kaç taşıma izni düzenlediniz?'