Birikmiş izin ücreti takvim yılına göre hesaplanır mı?

Var ve gerçekleşmiştir, 2023 tarihli Daire kararında tam bu 'kolaylık', tazminle sonuçlanmıştır: emekli olan işçilerin birikmiş yıllık izin ücretleri hesaplanırken hizmet süresinin işe başlama tarihine göre değil TAKVİM YILINA göre hesaplanması ve bu yüzden HENÜZ HAK EDİLMEMİŞ izin ücretlerinin ödenmesi kamu zararı sayılmış; fatura, dönemlerine göre İnsan Kaynakları Müdürü (harcama yetkilisi) ile gerçekleştirme görevlilerine müştereken-müteselsilen kesilmiştir.

Kural basittir ama bordro alışkanlığına ters çalışır (4857 m.53-54-59): (1) Yıllık ücretli izne hak kazanma, işe başlanan günden itibaren HER TAM HİZMET YILININ doldurulmasıyla olur (m.53-54); kazanılan izin, izleyen hizmet yılı içinde kullanılır. Yani izin yılı, çalışanın kendi 'işe giriş yıldönümü' takvimidir, 1 Ocak değil. (2) m.59: sözleşme herhangi bir sebeple sona erdiğinde, hak kazanılıp kullanılmayan izin sürelerinin ücreti, sona erme tarihindeki ücret üzerinden ödenir. İki hüküm birlikte okununca sonuç net: 15 Ağustos'ta işe girmiş ve 10 Mayıs'ta emekli olan işçiye, o yılın izni doğmamıştır (yıldönümü gelmemiştir); takvim yılı mantığı ise 1 Ocak'ta doğmuş sayar ve son yılın iznini fazladan öder. Çalışan başına bir izin dönemi (14-26 gün ücreti) gibi görünen fark, toplu emeklilik dönemlerinde ciddi toplam üretir, dosyada da birden çok işçinin son yıl izinleri toplanarak zarar hesaplanmıştır.

İnce noktalar: (a) Kıst hesap yoktur: izin hakkı yıl tamamlanınca bütün olarak doğar; 'son yılın çalışılan ayları oranında izin' diye bir orantı 4857'de yoktur (bu yüzden yıldönümünden önce ayrılan, o yılın iznini hiç alamaz; bir gün sonrasında ayrılan tamamını alır). (b) İzin süreleri kıdeme göre kademelidir (m.53: 1-5 yıl 14 gün, 5-15 yıl 20 gün, 15+ yıl 26 gün; TİS'iniz daha yüksek süre öngörebilir), kademe geçişleri de yıldönümüyle işler. (c) Ödeme, son çıplak ücret üzerinden yapılır (izin ücretinde giydirme yoktur, kıdemle karıştırmayın); SGK prim boyutu ayrı dosyalarda ayrıca denetlenmektedir. (d) İzin kayıt defteri (kullanılan izinlerin belgesi) hesabın öbür yarısıdır: kullanılmış izni 'birikmiş' gösteren kayıt boşluğu, ters yönden fazla ödeme üretir.

Yapılacaklar: (1) Bordro sisteminizin izin modülünü işe giriş yıldönümü esasına çevirin; her işçi için 'izin hak ediş tarihi' alanı doğsun. (2) Çıkış hesap şablonuna kontrol satırı ekleyin: 'son hak ediş yıldönümü: __ / çıkış tarihi: __ → son dönem izni doğdu mu?', bu tek satır, dosyadaki zararın tamamını önlerdi. (3) Geçmiş emeklilik çıkışlarını örneklemle tarayın; takvim yılı mantığıyla fazla ödenmiş son-yıl izinleri varsa tutarını belirleyip tahsil/mahsup değerlendirmesi yapın. (4) İzin kullanımını da yönetin: birikmiş izin, hem 4857'nin dinlenme amacına aykırıdır hem çıkışta yüklü ödeme riski üretir, yıllık izin planlamasıyla stoku eritmek, bu bulgunun kaynağını kurutur.

Uygulama önerisi: işçi özlük hesaplarının üçlüsünü (kıdem, ihbar, izin) tek bir 'çıkış hesap kartında' birleştirin; her kalemin yanına kendi kural cümlesi yazılsın, kıdem: 'tam yıl × 30 gün, giydirilmiş ücret, tavanlı'; izin: 'yıldönümünde doğar, çıplak ücretle ödenir, kıst olmaz'; ihbar: 'kıdem kademesine göre, çalışılmayan süre için'. Üç kuralın karışması, bu alandaki tazmin dosyalarının neredeyse tek kaynağıdır.