Takipsiz bırakılan alacak terkinle temizlenebilir mi?

Defteri kapatır ama sorumluluğu kapatmaz, tersine, emsal dosyada terkin kararının kendisi, zararın kesinleştiği an olarak okunmuş ve yıllarca takipsiz bırakan zincirin tamamına tazmin hükmü kurulmuştur (2025'te Kurul, dosyayı yönü itibarıyla yeniden değerlendirmeye konu etmiştir; ama kurgunun iskeleti uygulayıcı için ders doludur).

Karardaki olay, bir sürünceme anatomisi: 2008'de başlayan kira ilişkisinde borçlu, aynı yılın sonundan itibaren ödemeyi kesmiş; sözleşmenin fesih-takip maddeleri uygulanmamış; 2010'da bizzat başkan imzalı, 'icra takibi başlatılsın, dava açılsın' diyen Olur'un gereği bile yapılmamış; ödeme emri ancak 2013'te gönderilmiş; takip sonuçsuz kalınca alacak 2014'te meclis kararıyla terkin edilmiştir. Sayıştayın hesabı öğreticidir: zarar, yıl yıl dilimlenmiş ve her dilim, o yıl görevde olan sorumlulara, başkan, mali hizmetler müdürü, gelir sorumlusu ve (görev aldığı yıldan itibaren) kurum avukatı, müştereken yüklenmiştir. Yani 'benim dönemimde borç zaten eskiydi' savunması işlememiş; her yılın takipsizliği, o yılın kadrosuna yazılmıştır.

İlkeler: (1) Terkin, tahsil imkansızlığının hukuka uygun tespitinden sonra başvurulabilecek bir muhasebe işlemidir; takip görevinin yerine geçemez. Alacak, zamanında takip edilseydi tahsil edilebilecek idiyse; imkansızlığı yaratan şey borçlunun durumu değil, idarenin hareketsizliğidir, ve terkin, bu hareketsizliğin faturasını silmez, sorumlulara adresler. (2) 5018 m.38 ve 5393 m.38/f zinciri buradaki ölçüttür: gelirin takip ve tahsili görevdir; sözleşme hükümleri (fesih, tahliye, teminat) ve amir talimatları uygulanmadan geçen her yıl, sorumluluğu büyütür. (3) Kurum avukatının da zincire dahil edilmesi önemlidir: dosya hukuk birimine geldiği andan itibaren, takipteki sürüncemenin sorumluluğu oraya da uzanır.

Yapılacaklar: (1) Terkin gündemine alınacak her alacak için önce bir takip kronolojisi çıkarın: tahakkuk → ihtar → fesih/tahliye → icra → aciz belgesi; kronolojide açıklanamayan boşluklar varsa, terkin kararı o boşlukların itiraf belgesine dönüşür, önce sorumluluk değerlendirmesini yapın. (2) Gerçekten kusursuz imkansızlık hallerinde (borçlunun ölümü-mirasın reddi, aciz vesikası, şirketin malvarlıksız tasfiyesi) terkini, mevzuattaki usul ve limitlere uygun, belgeli biçimde işletin, terkin meşru bir araçtır; sürünceme örtüsü değildir. (3) Yaşayan alacak stoğunuz için zamanaşımı radarını (bu sohbetlerde defalarca kurduğumuz yaşlandırma + kesici işlem düzenini) işletin; bugünün takip disiplini, on yıl sonranın terkin-tazmin ikilemini ortadan kaldırır.

Uygulama önerisi: meclise giden her terkin teklifine iki ek zorunlu kılın, takip kronolojisi tablosu ve 'imkansızlık idareden kaynaklanmamıştır' değerlendirme yazısı. Bu iki belge hazırlanamıyorsa, teklifin meclisten önce uğraması gereken yer hukuk birimidir; çünkü o terkin kararı, denetçi için kapanış değil, başlangıç belgesidir.