Ulusal standart varken sadece yabancı belge istenebilir mi?

Bu düzenleme aykırıdır. Aynı konuda ulusal bir standart varsa, yeterlik kriteri yalnızca uluslararası bir belgeye bağlanamaz. Uluslararası standartlar, ancak ulusal standardın bulunmaması halinde tek başına esas alınabilir.

Mevzuat. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, teknik şartnamelerde ve yeterlik kriterlerinde ulusal standartların esas alınmasını, ulusal standart bulunmuyorsa uluslararası standartlara başvurulabilmesini öngörür. 4734 sayılı Kanunun 12'nci maddesi uyarınca teknik şartnameler rekabeti engellemeyecek, fırsat eşitliğini sağlayacak ve belirli bir marka veya menşe işaret etmeyecek biçimde hazırlanır. Bu iki kural birlikte şu sonucu doğurur: bir kalite belgesi istenecekse, karşılığı olan TS/TS EN standardı da kabul edilmelidir.

Burada tartışma çoğu zaman eşdeğerlik üzerinde çıkar: idare, yabancı belgenin daha kapsamlı olduğunu ve ulusal standarda denk olmadığını savunur. Bu savunmanın kabul görmesi için teknik olarak ortaya konulması gerekir; aksi halde eşdeğer belge kabul edilmemesi katılımı daraltan bir yeterlik kriteri haline gelir.

Kamu İhale Kurulunun 12.03.2026 tarihli, 2026/UM.I-875 sayılı kararında bu konu incelenmiştir. İdare, vanaların boya kaplama kalitesi için GSK (RAL-GZ 662) sertifikasını yeterlik kriteri yapmış; şikayete cevabında bu belgenin rekabeti daraltma amacı taşımadığını, ürünlerin yalnızca anlık testlerden geçmiş olmasını değil üretim sürecinin sürekliliğini, kalite disiplinini ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygunluğu güvence altına aldığını; TS EN 14901'in ürün bazlı ve sınırlı testleri esas aldığını, GSK'nın ise üretim prosesi, düzenli denetim, zorunlu test sıklığı, kaplama kalınlığı, gözeneksizlik, yapışma ve ısıl yaşlandırma gibi daha ağır ve sistematik kriterler içerdiğini, dolayısıyla iki belgenin teknik olarak eşdeğer olmadığını ileri sürmüştür.

Kurul, aynı konuda 2026/UM.I-133 sayılı kararı kapsamında akademik kuruluştan alınan teknik görüşe dayanmıştır. Görüşte; GSK'nın bir kalite güvence sistemi olduğu ve üretim prosesi sürekliliğini gözettiği belirtilmiş, ancak "GSK yerine TS EN 14901 teknik karşılığı bulunduğundan eşdeğerliğin kabulü değerlendirilebilir" denilerek ilgili maddenin "GSK veya TS EN 14901 veya eşdeğer uluslararası kabul görmüş belge" şeklinde düzenlenmesi önerilmiştir.

Kurul; teknik karşılığı bulunan TS EN 14901 belgesinin de talep edilebilmesi mümkün iken yalnızca GSK belgesinin yeterlik kriteri olarak belirlenmesinin, ulusal standardın bulunmaması halinde sadece uluslararası standartların esas alınabileceğine ilişkin Yönetmelik düzenlemesine aykırılık teşkil ettiğini tespit etmiş; iddiayı yerinde bularak ihalenin iptaline karar vermiştir.

Uygulama önerisi: teknik şartnamede bir kalite belgesi isteyecekseniz önce TSE kataloğundan aynı konuda bir TS/TS EN standardı olup olmadığını kontrol edin. Varsa kriteri "TS EN … veya eşdeğeri" biçiminde yazın; yabancı belgeyi tek seçenek yapmayın. Yabancı belgenin gerçekten daha kapsamlı olduğunu düşünüyorsanız bunu maddeler halinde karşılaştırarak ihtiyaç raporuna yazın, ama yine de ulusal standardı dışlamayın, gerekiyorsa ek test veya ek şart olarak konumlandırın. "Eşdeğer" ifadesi kullanıyorsanız eşdeğerliğin hangi kriterlere göre değerlendirileceğini de şartnameye yazın; aksi halde değerlendirme aşamasında keyfilik tartışması çıkıyor. Şunu da unutmayın: bu tür bir aykırılık düzeltici işlemle giderilemediği için sonucu doğrudan ihalenin iptali oluyor; hatayı doküman aşamasında yakalamak, iptalden çok daha ucuz.