Hurdaya ayrılan taşınırları ne zaman elden çıkarmalıyız?

Evet. Kullanma olanağı kalmamış varlıkların düzenli olarak elden çıkarılması gerekir. Bekletilmeleri; hem depolama ve güvenlik maliyeti doğurur, hem değerlerini düşürür, hem de muhasebe kayıtlarının gerçeği yansıtmamasına yol açar.

Taşınır Mal Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı maddesinde; hurda, "ekonomik ömrünü tamamlamış olan veya tamamlamadığı halde teknik ve fiziki nedenlerle alınış amaçları doğrultusunda kullanılması imkanı kalmayan ya da tamiri mümkün veya ekonomik olmayan arızalar nedeniyle kullanılmasında yarar görülmeyerek hizmet dışı bırakılan taşınırlar" şeklinde tanımlanmıştır.

Aynı Yönetmeliğin "Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu" başlıklı maddesinde; taşınırların çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde izlenecek usul ve değer tespit komisyonunun kuruluşu düzenlenmiştir.

Süreç özetle şöyle işler:

1. Hurdaya ayırma kararı: taşınırın hurda tanımına girdiği teknik raporla tespit edilir ve harcama yetkilisinin onayı alınır.
2. Değer tespiti: değer tespit komisyonu, taşınırın hurda değerini belirler.
3. Kayıt işlemleri: taşınır, kullanıldığı hesaptan çıkarılarak elden çıkarılacak varlıklar hesabına alınır; ayrılmış amortismanlar da ilgili hesaplar arasında aktarılır.
4. Elden çıkarma: satış, bağış, imha veya hurdaya ayırma yoluyla, ilgili mevzuata göre işlem tamamlanır ve kayıtlardan düşülür.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyede kullanılma olanağı kalmamış maddi duran varlıkların düzenli olarak elden çıkarılmadığı görülmüştür. Bulguda Taşınır Mal Yönetmeliğinin hurda tanımına ve değer tespit komisyonuna ilişkin hükümlerine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde; kullanma olanağı kalmayan maddi duran varlıkların ilgili mevzuat hükümlerine göre satışının gerçekleşmesi ve muhasebe kayıtlarının düzenli tutulması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: yılda en az bir kez hurda tespit çalışması yapın; birimlerden atıl ve kullanılamaz taşınır listesi isteyin. Her taşınır için teknik rapor düzenleyin; "neden kullanılamaz" sorusunun cevabı yazılı olsun. Hurda araçlarda, satıştan önce trafik tescil kaydının kapatılması veya hurdaya ayrılması işlemlerini planlayın. Satışı 2886 sayılı Kanuna göre ihaleyle yapın; hurda metal fiyatlarının değişken olduğunu ve bekletmenin gelir kaybı doğurduğunu göz önünde bulundurun. Elden çıkarma sonrası muhasebe kayıtlarını eş zamanlı güncelleyin; envanterde duran ama fiilen olmayan varlıklar, sonraki yıl sayım farkı olarak karşınıza çıkıyor. Tehlikeli atık niteliğindeki hurdalarda (akü, elektronik atık, atık yağ) çevre mevzuatındaki bertaraf yükümlülüklerini de gözetin.